Nee, bij normaal gebruik is een antiaanbaklaag niet gevaarlijk. Dat zegt het RIVM over alle producten met PFAS, en de Rijksoverheid zegt het apart over pannen. Een laag van teflon verdraagt tot 260 graden zonder problemen. Is antiaanbaklaag gevaarlijk dan nooit? Wel als je hem boven de 350 graden laat komen, of als hij beschadigd is.
Wat zit er in een antiaanbaklaag?
Een antiaanbaklaag is een dun laagje over het metaal van een pan of bakvorm. Het zorgt dat je eten niet vastplakt en niet in contact komt met het metaal eronder. Volgens Waarzitwatin, de site van de Rijksoverheid, bestaan er grofweg 3 soorten: kunststof, keramisch en emaille.
| Soort laag | Waar hij van gemaakt is | PFAS bij het maken? |
|---|---|---|
| Kunststof (teflon, PTFE) | Een fluorpolymeer, een soort plastic | Ja |
| Titanium | PTFE met een extra laag titaniumdioxide, slijt minder snel | Ja |
| PEEK | Een kunststof zonder PFAS, maar soms gemengd met PTFE | Niet altijd duidelijk |
| Keramisch (sol-gel) | Nanodeeltjes siliciumdioxide of titaniumdioxide, in de oven uitgehard | Nee |
| Emaille | Gesmolten glas, vaak op gietijzer | Nee |
Wat is teflon?
Teflon is een merknaam, geen stof. Onder die naam vallen verschillende fluorpolymeren, zoals PTFE, FEP, ETFE en PFA. Vooral PTFE zit op pannen. Fabrikanten maken die kunststof met behulp van PFAS, en daarom hoort teflon zelf ook bij de PFAS-groep.
Wat is een sol-gel keramische antiaanbaklaag?
Een sol-gel keramische antiaanbaklaag is de technische naam voor de keramische laag op pannen en bakvormen. Er komt geen fluorpolymeer aan te pas, alleen de nanodeeltjes uit de tabel.
Het oordeel van het RIVM: veilig bij normaal gebruik
Het RIVM is er duidelijk over. Bij normaal gebruik zijn producten met PFAS veilig. De Rijksoverheid zegt over anti-aanbakpannen dat je ze veilig kunt blijven gebruiken als je de gebruiksaanwijzing volgt.
PTFE is door de Europese voedselautoriteit EFSA goedgekeurd als materiaal dat met eten in aanraking mag komen. Het Voedingscentrum voegt toe dat EFSA in 2020 concludeerde dat er via pannen maar zeer kleine hoeveelheden PFAS in je eten komen.
Wanneer een teflon pan gevaarlijk wordt
Een teflon pan wordt gevaarlijk als hij te heet wordt. Dat gebeurt niet bij gewoon bakken, wel als je een lege pan te lang op het vuur laat staan. Dit zijn de grenzen die Waarzitwatin noemt.
| Temperatuur | Wat er met PTFE gebeurt |
|---|---|
| Tot 260 graden | Geen probleem, het ligt ruim boven de temperatuur waarbij eten aanbrandt |
| Boven 350 graden | PTFE begint uit elkaar te vallen. Er komen kleine hoeveelheden fluorwaterstofdampen vrij |
| Gevolg van die dampen | Irritatie en griepverschijnselen. Vogels zijn er heel gevoelig voor en kunnen eraan doodgaan |
Vertrouw niet blind op de rode stip die sommige pannen in het midden hebben. Die laat zien of de baktemperatuur bereikt is, niet hoe heet de pan precies is.
Krassen in de laag: wat dan?
Een beschadigde laag is volgens de Rijksoverheid niet meer bruikbaar. Lever de pan in bij de milieustraat of een winkel die oude pannen inzamelt. Niet omdat de losse stukjes je vergiftigen. Voor zover bekend heeft het inslikken van stukjes PTFE geen negatief effect op je gezondheid, schrijft Waarzitwatin.
Het echte nadeel is dat eten in een kapotte laag sneller aanbrandt. In aangebrand eten zitten stoffen die wel schadelijk zijn, zoals polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's). Houten of plastic keukengerei voorkomt de meeste krassen. Hoe je de bakvorm van een broodbakmachine heel houdt, lees je in broodbakmachine schoonmaken.
Is antiaanbaklaag schadelijk of kankerverwekkend?
Voor jou is een antiaanbaklaag bij normaal gebruik niet schadelijk, en geen van de officiele bronnen noemt de laag zelf kankerverwekkend. De kankervraag gaat over PFAS in het algemeen. Bij te veel blootstelling kunnen PFAS volgens het RIVM effect hebben op het immuunsysteem, het cholesterol en de lever. Ook nier- en testiskanker worden ermee in verband gebracht. Of dat gebeurt, hangt af van hoeveel je er over de jaren binnenkrijgt.
Dat binnenkrijgen gaat vooral via voedsel, niet via je pan. PFAS zitten in kleine hoeveelheden in veel voedingsmiddelen, en dat kun je volgens het Voedingscentrum niet voorkomen. EFSA legde in 2020 een grens vast van 4,4 nanogram per kilo lichaamsgewicht per week, voor 4 PFAS samen. Hoe dat zit met kraanwater lees je in PFAS in drinkwater.
Maak je je zorgen over je eigen gezondheid, bespreek het dan met je huisarts.
Is teflon schadelijk voor het milieu?
Ja, en daar zit het eigenlijke probleem. Voor het maken van teflon gebruiken fabrieken hulpstoffen zoals GenX, en die zijn volgens Waarzitwatin schadelijk voor mens en milieu. In je pan zitten er geen schadelijke hoeveelheden van, maar fabrieken stoten ze wel uit. PFAS breken bovendien nauwelijks af. Daarom ligt er bij het Europese chemicalienagentschap ECHA een voorstel om de hele groep te verbieden, meldt het RIVM.
Zijn keramische pannen veilig om te koken?
Ja, keramische pannen zijn veilig om in te koken, zolang de laag onbeschadigd is. De nanodeeltjes siliciumdioxide in die laag zijn volgens Waarzitwatin veilig en door EFSA goedgekeurd voor contact met eten. Zo'n laag kan ook goed tegen hoge temperaturen.
Is een keramische anti-aanbaklaag gezond?
Een keramische anti-aanbaklaag maakt je eten niet gezonder, hij voegt er niets aan toe. Het verschil met teflon zit in het maken: voor een keramische laag zijn geen PFAS gebruikt. Let wel op de naam. Keramisch zegt iets over het soort laag, en alleen een fabrikant die er PFAS-vrij bij zet, belooft ook dat.
Welke pannen zijn PFAS-vrij?
PFAS-vrij zijn volgens Waarzitwatin meestal pannen van roestvrij staal, gietijzer en pannen met een keramische laag. Een keurmerk voor pannen met een antiaanbaklaag bestaat niet. Hoe je de claims op de verpakking leest, staat in wat is PFAS-vrij.
Wat is het gezondste materiaal voor pannen?
Een officieel gezondste materiaal voor pannen bestaat niet. Bij normaal gebruik zijn alle gangbare soorten veilig, zegt Waarzitwatin. Ze verschillen wel in waar je op let.
| Materiaal | PFAS | Waar je op let |
|---|---|---|
| Roestvrij staal | Nee | Bevat een kleine hoeveelheid nikkel. Bij een nikkelallergie kan dat al te veel zijn |
| Gietijzer, ook met emaille | Nee | Emaille slijt minder snel en gaat lang mee |
| Keramische laag | Nee | Veilig zolang de laag heel is |
| Teflon of PTFE | Ja | Veilig tot 260 graden, niet leeg laten opwarmen, weg als hij beschadigd is |
| Aluminium | Hangt af van de laag | Mag niet direct met eten in contact, heeft dus altijd een laag |
In een pan zonder laag heb je soms wat meer olie of boter nodig. Dat is het verschil voor wie overstapt.
Wat wij overschat vinden, en waarom we toch geen teflon kozen
Het idee dat je teflon pan je langzaam vergiftigt, is volgens de bronnen overschat. Gooi een pan die heel is dus niet weg uit angst. Dat levert alleen afval op.
Waarom hebben wij dan toch geen teflon in onze bakvorm? Om de fabriek, niet om je brood. Het RIVM raadt zelf aan om op te letten of er PFAS zit in spullen die je koopt, zoals pannen. Dat beperkt de uitstoot bij het maken en het afval later.
Onze broodbakmachine heeft een bakvorm met een PFAS-vrije antiaanbaklaag, zonder PFAS, BPA of teflon. Zo staat het op de productpagina. Ook die laag kan slijten, dus geen metaal in de vorm en geen schuurspons. Waar je bij een broodbakmachine verder op let, lees je in broodbakmachine zonder PFAS.
Je bakt je brood zelf om te weten wat erin gaat. Dan wil je ook weten waar het in gebakken wordt. Oppie. Weet wat je eet.
0 reacties