Wat is PFAS-vrij? Het betekent dat er geen enkele stof uit de PFAS-groep in een product zit. Dat zijn er volgens het Europese chemicalienagentschap ECHA zo'n 10.000. Een label als PFOA-vrij, PTFE-vrij of zonder teflon zegt iets over 1 stof of 1 merk, niet over de hele groep. En voor pannen legt geen wet vast wanneer iets pfas vrij mag heten.
Hieronder lees je wat elk label wel en niet belooft, wat de wet zegt, en hoe je een verpakking in 4 stappen leest. Aan het eind houden we onze eigen claim tegen dezelfde lat.
Wat is PFAS-vrij precies?
PFAS-vrij, of PFAS free op een Engelstalige verpakking, betekent dat er geen poly- en perfluoralkylstoffen in een product zitten. Milieu Centraal zegt het kort: producten met het label PFAS-vrij of PFC-vrij bevatten geen PFAS.
Twee kanttekeningen. Een fabrikant is niet verplicht om te melden dat er PFAS in zit, dus geen label is geen bewijs van het een of het ander. En ook als het eindproduct geen PFAS bevat, kunnen ze bij het maken wel gebruikt zijn. Het label gaat over het product, niet over de fabriek.
PFAS-vrij, PFOA-vrij, PTFE-vrij en zonder teflon naast elkaar
Deze vier labels zie je het vaakst op pannen en bakvormen. Alleen de eerste gaat over de hele groep.
| Label | Wat het zegt | Wat het niet zegt |
|---|---|---|
| PFAS-vrij, PFAS free | Geen enkele stof uit de PFAS-groep in het product | Niets over wat er in de fabriek gebruikt is |
| PFOA-vrij, 0% PFOA, no PFOA | Geen PFOA, 1 stof die in de EU sinds 2020 verboden is | Dat er geen andere PFAS in zitten, zoals PTFE |
| PTFE-vrij | Geen PTFE, de kunststof in de klassieke antiaanbaklaag | Dat er geen andere fluorverbindingen in zitten |
| Zonder teflon | Geen Teflon, een merknaam voor fluorkunststoffen zoals PTFE | Dat er geen PTFE van een ander merk in zit |
PFOA-vrij is niet hetzelfde als PFAS-vrij
PFOA vrij betekent alleen dat die ene stof er niet in zit. PFOA werd vroeger gebruikt om Teflon te maken. Sinds 2020 is het in de EU verboden, dus elke nieuwe pan in de winkel is sowieso PFOA-vrij.
Het label klinkt veilig, maar zegt weinig. Een pan met een PTFE-laag kan het gewoon dragen, en PTFE valt zelf onder PFAS. Het College van Beroep van de Reclame Code oordeelde op 19 december 2024 dat Tefal met "0% PFOA" misleidde. De claim wekte de indruk dat de pannen helemaal geen PFAS bevatten, terwijl er PTFE in de laag zat. Tefal zegde toe claims als 100% veilig en milieuvriendelijk wereldwijd te schrappen.
Het verschil tussen zonder teflon en PTFE-vrij
Teflon is geen stof maar een merknaam. Volgens Waarzitwatin, de site van de Rijksoverheid, valt er een reeks fluorkunststoffen onder, waaronder PTFE. Die kunststoffen worden gemaakt met behulp van PFAS.
Zonder teflon betekent dus: geen coating van dat merk. Het zegt niet of er een vergelijkbare laag van een ander merk op zit. PTFE-vrij is iets sterker, maar ook dat sluit andere fluorverbindingen niet uit. Wil je zekerheid, zoek dan naar PFAS-vrij.
Is BPA hetzelfde als PFAS?
Nee, BPA is een heel andere stof. Bisfenol A zit in harde kunststof zoals polycarbonaat en in sommige coatings. PFAS zijn fluorverbindingen die water, vet en vuil afstoten.
Een BPA-vrij label zegt dus niets over PFAS, en andersom. Elk "vrij van"-label gaat alleen over de stof die er letterlijk staat. Dat geldt ook voor ftalaatvrij.
Wat zegt de wet over PFAS-vrij?
Voor pannen en keukenspullen bestaat geen wettelijke definitie van PFAS-vrij. Wat wel geldt: een claim mag niet misleiden. Daar toetst de Reclame Code op, zoals bij Tefal.
Voor verpakkingen die met eten in aanraking komen ligt het sinds 12 augustus 2026 anders. De Europese verpakkingsverordening zet er grenswaarden op. Per losse PFAS-stof is dat 25 microgram per kilo, voor alle PFAS samen, kunststoffen zoals PTFE meegeteld, 50 milligram per kilo. Juridisch betekent vrij daar dus onder de grens, niet nul.
Dit is er verder verboden of geregeld:
- PFOS is sinds 2008 in veel producten verboden, PFOA sinds 2020 (Milieu Centraal).
- Nederland zette alle PFAS op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Bedrijven krijgen daardoor strengere regels.
- Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden stelden in 2023 een Europees verbod op alle PFAS voor. Dat traject loopt nog.
- Wil je weten of er PFAS waar zorgen over bestaan in een product zitten, dan mag je het de leverancier vragen. Die moet binnen 45 dagen gratis antwoorden (Waarzitwatin). Voor cosmetica geldt dit niet, daar staan alle ingredienten al op het etiket.
Welke anti-aanbaklaag is veilig?
De klassieke PFAS anti-aanbaklaag is PTFE, en een antiaanbaklaag zonder PFAS herken je aan het materiaal. Staat er alleen "antiaanbak" zonder materiaal, dan kun je er niet van uitgaan dat hij PFAS-vrij is.
Namen als titanium, graniet of marmer zeggen iets over de look of de versteviging. Ze zeggen niet waar de laag van gemaakt is, en dat kan nog steeds PTFE zijn. Kijk of er PFAS-vrij of PTFE-vrij bij staat.
Is keramisch PFAS-vrij?
Een keramische coating is gemaakt op basis van silica, een soort glas, en heeft geen fluor nodig. Maar keramisch is geen beschermd woord. Een laag die keramisch versterkt heet, kan gewoon PTFE met keramische deeltjes zijn. Koop je keramisch, zoek dan ook de woorden PFAS-vrij erbij.
Ook een keramische laag kan beschadigen, net als elke antiaanbaklaag. Daarom zeggen fabrikanten, wij ook, dat je er geen metalen gerei in gebruikt en geen schuurmiddelen.
Zijn pannen met PFAS gevaarlijk?
Bij normaal gebruik is het risico klein, zegt het RIVM. In een pan zit PFAS vast in de laag. Die komt pas langzaam vrij bij slijtage of verkeerd gebruik. Milieu Centraal raadt daarom aan een pan met PFAS op te gebruiken tot hij aan vervanging toe is.
Een pan met PTFE die oververhit raakt, kan wel lage hoeveelheden gefluoreerde stoffen afgeven. Volgens Waarzitwatin kan dat irriteren en griepachtige klachten geven, en voor vogels is het gevaarlijk. Het grotere probleem zit in het milieu: bij het maken van zulke lagen komt PFAS vrij, en dat breekt niet af.
Welke pannen zijn echt PFAS-vrij?
Pannen zonder antiaanbaklaag zijn van zichzelf PFAS-vrij. Bij een pan met laag hangt het af van wat er op de verpakking staat. Een gietijzeren pan met deksel is trouwens ook goed voor brood, zie brood bakken in een gietijzeren pan.
| Materiaal | PFAS-vrij? | Waar je op let |
|---|---|---|
| Roestvrij staal (RVS) | Ja, geen laag | Vraagt om vet en de juiste temperatuur |
| Gietijzer, kaal of geemailleerd | Ja, geen laag | Zwaar, kaal gietijzer moet je invetten |
| Carbonstaal | Ja, geen laag | Moet je inbranden, net als gietijzer |
| Keramische coating | Meestal, check het label | Zoek PFAS-vrij, niet alleen keramisch |
| Titanium, graniet, marmer | Onbekend zonder label | Kan een PTFE-laag zijn met een andere naam |
| PTFE of Teflon | Nee | Ook als er PFOA-vrij op staat |
Is bakpapier PFAS-vrij, ook dat van Action?
Het bakpapier van Action hebben wij niet onderzocht, dus daar kunnen we niets over zeggen. Wel over de regels. Sinds juli 2022 mag in Nederland in papier en karton voor eten, zoals bakpapier, nog maar 1 soort PFAS zitten (Milieu Centraal). Voor voedselverpakkingen gelden sinds 12 augustus 2026 ook Europese grenswaarden.
De meeste bakpapieren hebben een siliconenlaag, en siliconen zijn geen PFAS. Staat er niets op de verpakking over de laag, vraag het dan na bij de winkel. Oud bakpapier uit de kast kan van voor die regels zijn.
Wat is PFAS en waar zit het in?
PFAS is een groep door mensen gemaakte chemische stoffen die water, vet en vuil afstoten. Je vindt ze in antiaanbakpannen, regenkleding, pizzadozen, blusschuim en cosmetica. Ze breken in de natuur bijna niet af en stapelen zich op in water, bodem en je lichaam.
Volgens het RIVM heeft bijna iedereen in Nederland meer PFAS in het bloed dan de gezondheidskundige grenswaarde. Het meeste krijg je binnen via eten en drinkwater. Uit producten zoals een pan komt over het algemeen weinig. Heb je vragen over je eigen gezondheid, stel ze dan aan je huisarts. Welke producten PFAS kunnen bevatten zoek je op bij Waarzitwatin.nl.
Zo lees je een label in 4 stappen
- Gaat de claim over de hele groep? PFAS-vrij wel, PFOA-vrij, PTFE-vrij en zonder teflon niet.
- Staat het materiaal erbij? Keramisch, RVS, gietijzer of emaille. Alleen "antiaanbak" is te vaag.
- Lees je om namen heen. Titanium, graniet of diamant beschrijft de look, niet de basis van de laag.
- Twijfel je, vraag het. Een leverancier moet je vragen over zorgwekkende stoffen binnen 45 dagen beantwoorden.
Het lijkt op het lezen van een broodetiket. Daar is een etiket zonder E-nummers ook niet hetzelfde als een brood zonder toevoegingen, zie wat broodverbeteraar is. De woorden die er niet staan, tellen net zo hard mee.
Wat "zonder PFAS, BPA of teflon" bij onze broodbakmachine betekent
Op de productpagina van onze broodbakmachine staat: zonder PFAS, BPA of teflon. De bakvorm heeft een PFAS-vrije antiaanbaklaag. De behuizing is van roestvrij staal.
Houd je die claim tegen de 4 stappen, dan zie je dit. De claim gaat over de hele PFAS-groep, niet alleen over PFOA. Het materiaal van de laag noemen we niet, dus op stap 2 is onze eigen claim niet compleet. Zonder teflon is eerlijk gezegd dubbelop, want zonder PFAS betekent ook zonder PTFE. We noemen het apart omdat veel mensen op dat woord zoeken.
Wat de claim niet zegt: dat de bakvorm onverwoestbaar is. Een antiaanbaklaag gaat stuk van een mes, een vork of staalwol. Onze handleiding zegt daarom: alleen met de hand wassen, in warm sop met een zachte spons. Hoe je een vastzittende kneedhaak eruit krijgt zonder de laag te beschadigen, lees je in kneedhaak blijft in het brood.
Heb je een vraag over de bakvorm of de laag, mail dan naar help@oppiehome.com.
0 reacties